Stephanie Keustermans Van longziekte tot longtransplantaties

De eerlijke verdeling van donororganen

Bij elke transplantatie is het een uitdaging voor de artsen om de meest geschikte donor te vinden zodat de kans op afstoting zo klein mogelijk is. Het is ook belangrijk dat men de geschonken organen zo efficiënt en eerlijk mogelijk toewijst aan de wachtenden. Op die manier kan men het grootste aantal mensen redden. Al snel ontstond dan ook het idee om een overkoepelende organisatie op te richten die deze taak op zich neemt.

In 1967 werd Eurotransplant opgericht. Deze organisatie overkoepelt alle transplantatiecentra van Duitsland, België, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk en Slovenië. Eurotransplant zorgt ervoor dat elk orgaan dat geschonken wordt bij de meest geschikte persoon terechtkomt. Per orgaan houden ze een wachtlijst bij.

Om te bepalen aan wie men een orgaan toekent, worden de medische gegevens van de donor vergeleken met die van de wachtenden. Als de geschikte kandidaat gevonden is contacteert Eurotransplant het plaatselijke transplantatieteam. Daar beslist men of de operatie doorgaat. Iemand op de wachtlijst kan dus op elk moment een telefoontje krijgen dat het zover is, dat er een orgaan gevonden is. Als het langverwachte bericht komt, moet men zo snel mogelijk naar het transplantatiecentrum.
De meeste organen worden toegewezen binnen één land, het transport neemt immers kostbare tijd in beslag. Het is enkel in moeilijkere en zeldzamere situaties dat men buiten de landsgrenzen zoekt. Stel dat ergens een kind hartdonor kan zijn, maar er staan geen kinderen van ongeveer dezelfde leeftijd op de wachtlijst voor een nieuw hart. Net over de grens is er misschien wel een kindje dat een nieuw hart nodig heeft.

Het geschikte orgaan vinden

Voor het toewijzen van een orgaan bestaan verschillende criteria. In eerste instantie is net als bij het geven van bloed de bloedgroep belangrijk. Bij sommige organen zoals de nieren speelt ook het weefseltype een belangrijke rol. Dan is er de medische dringendheid van de ingreep en de wachttijd die men al achter de rug heeft. Hoe dringender de toestand van de patiënt en hoe langer men al wacht, hoe hoger men op de wachtlijst terechtkomt. Ook de geografische afstand tussen donor en ontvanger is belangrijk.

Snelheid is immers van cruciaal belang: na de dood van een donor heeft men maar enkele uren tijd om een orgaan te transplanteren. Hoe langer een orgaan zich buiten het lichaam bevindt, hoe meer schade het oploopt. Bij sommige organen zoals het hart speelt ook de grootte een rol. Het hart van een volwassene zal men niet transplanteren bij een kind en omgekeerd. Ook met leeftijd wordt soms rekening gehouden. Men kan tot op hoge leeftijd organen doneren, maar men zal geen 60-jarig hart schenken aan iemand die veel jonger is.

Van patiënt tot donor

Veel mensen zijn bang dat het medisch team de strijd vlugger zal opgeven als iemand een mogelijke donor is. Niets is minder waar. Elke arts heeft in de eerste plaats de plicht om zijn patiënt zo goed mogelijk te helpen, maar soms kan niets meer baten. Pas als de hersendood officieel is vastgesteld, mag het medisch team iemand als potentiële donor beschouwen.

Wanneer de arts vermoedt dat iemand hersendood is, test hij dit grondig volgens een duidelijke procedure. De arts verzekert zich er eerst van dat de patiënt echt hersendood is en niet onderkoeld of onder invloed van verdovende middelen. Dan schakelt men de beademingsmachine even uit om zeker te zijn dat er geen spontane ademhaling en reflexen meer zijn. Is dit het geval, dan doet men bijkomend onderzoek zoals een hersenscan. Op een hersenscan is met honderd procent zekerheid te zien of er nog hersenactiviteit is. Het vaststellen van de hersendood gebeurt door drie onafhankelijke artsen. Met onafhankelijk wordt bedoeld dat ze niets te maken hebben met een eventueel daaropvolgende transplantatie. Elke arts moet de patiënt zelf nauwgezet onderzoeken en de bevindingen van het onderzoek invullen op een formulier.

Pas als de drie artsen tot de vaststelling gekomen zijn dat de patiënt hersendood is, kan men officieel een verklaring van overlijden opstellen. Als iemand overleden is en in aanmerking komt als donor, kijkt men na of de persoon een weigering of expliciete toestemming liet registreren. Daarna praat men met de naaste familie. Bij afwezigheid van een registratie peilt men naar de wensen van de overledene inzake orgaandonatie. Indien de organen niet worden gedoneerd, wordt de beademingsmachine stilgelegd. In het andere geval zal men de ademhaling nog kunstmatig in stand houden tot na de donatie van de organen, dit om beschadiging van de organen te voorkomen.

De familie krijgt de kans om afscheid te nemen van de overledene voor het wegnemen van de organen. Het wegnemen van de organen en het sluiten van het lichaam moeten uiteraard met veel respect gebeuren. Aan het lichaam is in principe niets te zien. Het kan nadien door familie en vrienden gewoon begroet worden. Ook de begrafenis of crematie kan volledig normaal verlopen volgens de wensen van de overledene en de familie.